Hayatını 1 Günde Düzelt
Hayatını değiştirmek için yalnızca hedeflerini değil, kimliğini ve günlük davranışlarını da değiştirmen gerekir.
Yeni yıl kararlarının çoğu işe yaramıyor.
“Spora başlayacağım.”
“Daha çok çalışacağım.”
“Bu yıl her şey farklı olacak.”
Birkaç hafta iyi gidiyor, sonra eski hayata geri dönüyoruz. Çünkü davranışlarımızı değiştirmeye çalışıyoruz ama o davranışları üreten kişiyi değiştirmiyoruz.
Ben de birçok hedef koydum. Bir kısmını yaptım, çoğunu yarıda bıraktım. O yüzden burada kimseye yukarıdan konuşmuyorum.
Sadece şunu fark ettim:
Hayatını değiştirmek istiyorsan önce kim olduğunu değiştirmelisin.
I – İstediğin Yerde Değilsin Çünkü Orada Yaşayacak Kişi Henüz Sen Değilsin
Bir hedefe ulaşmak için yalnızca daha disiplinli olmaya çalışmak yetmez.
Kilo vermek istiyorsan birkaç aylığına diyet yapan biri değil, sağlıklı yaşayan biri olmalısın.
Bir iş kurmak istiyorsan boş zamanlarında bir şeyler deneyen biri değil, üreten ve sorun çözen biri olmalısın.
Başarılı insanların her sabah kendileriyle savaştığını düşünüyoruz. Çoğu zaman öyle değil.
Yaptıkları şey artık karakterlerinin bir parçası olmuş durumda.
Bir sonuca ulaşmadan önce, o sonucu üreten hayatı yaşamaya başlamalısın.
Yoksa hedefe ulaşsan bile eski alışkanlıklarına geri dönersin.
Birisi 15 kilo vermek istediğini söylediğinde bunu yapamayacağını düşünmem. Ama aynı kişi, “Bir kilo versem de tekrar normal hayatıma dönsem,” diyorsa sorun vardır.
Çünkü seni hedefe ulaştıran hayatı, hedefe ulaştıktan sonra bırakırsan başladığın yere dönersin.
Gerçek değişim yaşandığında, seni eski hayatına götüren alışkanlıklar artık sana çekici gelmez.
Hatta bazıları iğrenç gelmeye başlar.
Çünkü artık o davranışların seni nereye götürdüğünü görürsün.
II – İstediğin Yerde Değilsin Çünkü Orada Olmayı Aslında İstemiyorsun
Sadece harekete güvenin. Hayat kelimeler düzeyinde değil, olaylar düzeyinde gerçekleşir. Harekete güvenin.
— Alfred Adler
Bir şeyi istediğimizi söylemek kolay.
Ama gerçek isteğimizi sözlerimiz değil, davranışlarımız gösteriyor.
İşini sürekli erteliyorsan bunun nedeni yalnızca tembellik olmayabilir.
Belki yaptığın işin eleştirilmesinden korkuyorsundur.
İşinden ayrılmak istediğini söylüyor ama yıllardır hiçbir adım atmıyorsan, belki de özgürlükten çok güvenliği istiyorsundur.
Her davranışın bir amacı vardır.
Ertelemenin bile.
Bu yüzden kendine şunu sor:
Şu anki davranışım beni neden koruyor?
Yargılanmaktan mı?
Başarısız görünmekten mi?
Çevremden farklı olmaktan mı?
Gerçek değişim yalnızca yeni bir hedef belirlemekle başlamaz.
Seni eski hayatında tutan gizli hedefi fark etmekle başlar.
Çünkü bazen bilinçli olarak istediğimiz şeyle, davranışlarımızın ulaşmaya çalıştığı şey tamamen farklıdır.
“Başarılı olmak istiyorum,” dersin ama davranışların güvenli kalmaya çalışır.
“Özgür olmak istiyorum,” dersin ama belirsizlikten kaçarsın.
“Üretmek istiyorum,” dersin ama eleştirilmemek için hiçbir şey yayımlamazsın.
Buradaki mesele irade eksikliği değil.
Asıl mesele, farkında olmadığın hedeflerdir.
III – İstediğin Yerde Değilsin Çünkü Orada Olmaktan Korkuyorsun
Kimliğimiz yıllar içinde oluşuyor.
Ailemizden, çevremizden, okuldan, toplumdan ve yaşadıklarımızdan bazı fikirler alıyoruz.
Sonra bunları gerçek sanmaya başlıyoruz.
“Ben risk alan biri değilim.”
“Ben insanlarla konuşamam.”
“Ben başladığım işi bitiremem.”
“Ben para konusunda iyi değilim.”
Bunlar gerçek olmayabilir.
Yalnızca uzun süredir tekrar ettiğin hikâyeler olabilir.
Sorun şu ki insan, doğru olup olmadığına bakmadan kimliğini savunur.
Çünkü değişmek yalnızca yeni alışkanlıklar edinmek değildir.
Eski halinden vazgeçmektir.
Bazen bunun toplumsal bir bedeli de vardır.
Çevrendeki insanlar yeni halini anlamayabilir.
Hatta değişmemen onlar için daha rahat olabilir.
Ama şu anki kimliğin seni istediğin hayattan uzaklaştırıyorsa, onu korumanın bir anlamı yok.
Kimlik genelde şöyle oluşur:
- Bir hedefe ulaşırsın.
- Dünyayı o hedefin gözünden görmeye başlarsın.
- O hedefle ilgili şeyleri daha fazla fark edersin.
- Buna göre hareket edersin.
- Davranış tekrarlandıkça otomatikleşir.
- Sonra “Ben böyle biriyim,” dersin.
- Bu kimliği korumaya başlarsın.
- Kimliğin yeni hedeflerini belirler.
Bu döngü iyi de olabilir, kötü de.
Sorun, artık sana hizmet etmeyen bir kimliği korumaya devam ettiğinde başlar.
IV – İstediğin Hayat Zihnin Belirli Bir Seviyesinde Yatıyor
İnsan zihni zamanla değişir.
Çocukken çevremizdeki fikirleri sorgulamadan alırız.
Çünkü hayatta kalmak, kabul görmek ve ait olmak isteriz.
Sonra büyürüz ama çocukken aldığımız bazı fikirleri taşımaya devam ederiz.
Ailemizin doğruları bizim doğrularımız olur.
Çevremizin korkuları bizim korkularımız olur.
Toplumun başarı tanımı bizim hedefimiz olur.
Okula git.
İyi bir iş bul.
Evlen.
Borçlan.
Emekli ol.
Bu yol herkese yanlış gelmeyebilir.
Ama sana yanlış geliyorsa sırf herkes yürüyor diye yürümek zorunda değilsin.
Bir noktada şunu fark etmen gerekir:
Düşüncelerinin hepsi sana ait değil.
Bazılarını ailenden aldın.
Bazılarını çevrenden.
Bazılarını internette sürekli gördüğün insanlardan.
Bazılarını ise korkudan oluşturdun.
Değişim, bunları fark ettiğinde başlar.
V – Zekâ Hayattan İstediğini Alabilme Becerisidir
Zekânın tek gerçek testi, hayattan istediğinizi alıp almadığınızdır.
— Naval Ravikant
Zekâyı genelde bilgiyle veya sınav sonuçlarıyla ölçüyoruz.
Bence daha kullanışlı bir tanım şu:
Zekâ, bir hedefe doğru ilerleyebilme ve yolda kendini düzeltebilme becerisidir.
Bir hedef seçersin.
Harekete geçersin.
Sonuca bakarsın.
İşe yaramıyorsa yönünü değiştirirsin.
Sonra tekrar denersin.
Bir gemi rotadan çıkınca yolculuğu bırakmaz.
Dümeni çevirir.
Bir termostat oda soğuduğunda sistemi yeniden çalıştırır.
Hayatta da mesele hiç hata yapmamak değildir.
Hata yaptıktan sonra ne yaptığındır.
Düşük zekânın en açık işaretlerinden biri, aynı hatayı sürekli yapıp hiçbir şey öğrenmemektir.
Yüksek zekâ ise şunu anlayabilmektir:
Bir yöntem çalışmıyorsa hedef yanlış olmayabilir. Belki yalnızca yöntem yanlıştır.
Sibernetik de temelde bunu anlatır:
- Bir hedefin vardır.
- Hedefe doğru hareket edersin.
- Nerede olduğunu gözlemlersin.
- Bulunduğun yerle hedefini karşılaştırırsın.
- Gelen sonuca göre yönünü düzeltirsin.
Zekâ yalnızca bilmek değildir.
Denemek, gözlemlemek, düzeltmek ve devam etmektir.
Bir engele çarptığında yıllarca o engeli bahane ediyorsan ilerleyemezsin.
Ayağını bir kere kapıya çarptın diye hayatının geri kalanında yürümeyi bırakamazsın.
Geçmişte yaşadığın şeyler seni açıklayabilir.
Ama hayatının geri kalanını yönetmek zorunda değildir.
Yüksek zekâ; tekrar denemek, ders çıkarmak ve büyük resmi görebilmektir.
** Evet, Ceyhun bu gerçekten de böyle. (kendisi bu söylemleri pek kabul etmeyen arkadaşım)**
VI – Bir Günde Tamamen Yeni Bir Hayata Nasıl Adım Atılır?
Hayatını bir günde tamamen değiştiremezsin.
Ama bir günde yönünü değiştirebilirsin.
Bunun için sana sabah, gün içi ve akşamdan oluşan basit bir çalışma bırakacağım.
Bir kalem ve birkaç boş kâğıt yeterli.
Bunu yaparken yapay zekâdan yardım alma.
Buradaki amaç doğru cevabı bulmak değil.
Kendi zihnini duymak.
Bölüm 1 – Sabah: Psikolojik Kazı
Önce şu soruları dürüstçe cevapla:
-
Hayatında uzun süredir katlandığın ama aslında nefret ettiğin şey ne?
-
Sürekli şikâyet edip hiç değiştirmediğin üç şey ne?
-
Birisi yalnızca davranışlarına baksa, hayattan ne istediğini düşünürdü?
-
Mevcut hayatınla ilgili hangi gerçeği saygı duyduğun birine söylemekten utanırdın?
Şimdi biraz daha ileri git.
Hiçbir şey değişmeden beş yıl geçtiğini düşün.
Sıradan bir salı sabahı nerede uyanıyorsun?
Vücudun nasıl hissediyor?
Aklına gelen ilk şey ne?
Günün nasıl geçiyor?
Akşam kendini nasıl hissediyorsun?
Şimdi aynı şeyi on yıl sonrası için düşün.
Neleri kaçırdın?
Hangi fırsatlar kapandı?
Kim senden umudunu kesti?
İnsanlar sen odada yokken senin hakkında ne söylüyor?
Hayatının sonuna geldiğini düşün.
Risk almadın.
Zinciri kırmadın.
Güvenli olanı seçtin.
Bunun sana bedeli ne oldu?
Kendinin hangi halini hiç yaşayamadın?
Bu senin karşı vizyonun.
Yani asla yaşamak istemediğin hayat.
Şimdi diğer tarafı yaz.
Üç yıl sonra gerçekten istediğin hayat nasıl görünüyor?
Nerede yaşıyorsun?
Ne üretiyorsun?
Kimlerle birliktesin?
Günün nasıl geçiyor?
Son olarak şu cümleyi tamamla:
“Ben … yapan biriyim.”
Bu yeni kimliğin olacak.
Ardından kendine şunu sor:
Zaten o kişi olsaydım, bu hafta ne yapardım?
Bölüm 2 – Gün Boyunca: Otomatik Davranışlarını Böl
Gün boyunca telefonuna birkaç hatırlatıcı kur.
Saatlerin tam olarak aynı olması önemli değil.
Ama sorular gününü bölsün.
- 11.00: Şu an yaptığım şeyle neden kaçıyorum?
- 13.30: Son iki saatim filme alınsaydı, hayattan ne istediğim düşünülürdü?
- 15.15: Şu an istemediğim hayata mı, istediğim hayata mı ilerliyorum?
- 17.00: Önemli değilmiş gibi davrandığım en önemli şey ne?
- 19.30: Bugün hangi davranışım gerçekten isteğimden değil, kimliğimi koruma çabamdan geldi?
- 21.00: Bugün en çok ne zaman canlı hissettim? En çok ne zaman ölü hissettim?
Bunlara ek olarak gün içinde şu soruları da düşün:
- İnsanların beni belirli bir şekilde görmesine ihtiyaç duymasam ne değişirdi?
- Hayatımın neresinde canlı hissetmek yerine güvenli ve sıkıcı olanı seçiyorum?
- Dönüşmek istediğim kişinin yarın olabileceğim en küçük hali ne?
Bu soruların amacı kendini suçlamak değil.
Otomatik yaşadığını fark etmek.
Çünkü fark etmediğin bir davranışı değiştiremezsin.
Bölüm 3 – Akşam: İçgörüyü Tek Bir Yöne Çevir
Akşam şu soruları cevapla:
-
Neden sıkışıp kaldığımla ilgili bugün fark ettiğim en önemli şey ne?
-
Gerçek düşmanım ne?
Koşullar değil.
Diğer insanlar değil.
İçindeki hangi korku, inanç veya alışkanlık seni yönetiyor?
-
Değişmezsem yaşayacağım hayatı tek cümlede nasıl anlatırım?
-
Kurmak istediğim hayatı tek cümlede nasıl anlatırım?
Sonra hedeflerini küçült.
Bir yıl: Eski kalıbı kırdığını gösterecek tek somut sonuç ne?
Bir ay: Bu sonucu mümkün kılmak için bu ay ne yapmalısın?
Yarın: Dönüşmek istediğin kişinin yapacağı en küçük üç davranış ne?
Büyük laflara gerek yok.
Yarın gerçekten yapabileceğin şeyleri yaz.
VII – Hayatını Bir Video Oyununa Çevir
Oyunlar neden bu kadar sürükleyici?
Çünkü ne yapman gerektiği bellidir.
Bir hedef vardır.
Bir tehlike vardır.
Görevler vardır.
İlerlediğini gösteren bir sistem vardır.
Aynı yapıyı hayatında da kullanabilirsin.
Karşı Vizyon
Kaybedersen yaşayacağın hayat.
Değişmezsen seni bekleyen gelecek.
Vizyon
Kurmak istediğin hayat.
Ulaşmak istediğin son nokta değil, ilerlemek istediğin yön.
Bir Yıllık Hedef
Ana görevin.
Bir yılın sonunda doğru yolda olduğunu gösterecek tek somut sonuç.
Bir Aylık Proje
Şu anki büyük bölümün.
Öğrenmen, üretmen veya tamamlaman gereken şey.
Günlük İşler
Her gün ilerlemeni sağlayan küçük görevler.
Oyundaki küçük görevler gibi düşünebilirsin.
Basit görünürler ama karakterini bunlar geliştirir.
Sınırlar
Hedefin için bile vazgeçmeyeceğin şeyler.
Sağlığın, ailen, değerlerin veya başka bir şey olabilir.
Hayatını değiştirmek için sürekli istekli hissetmen gerekmiyor.
Sadece oyunun ne olduğunu, neden oynadığını ve bugün hangi görevi tamamlaman gerektiğini bilmelisin.
Kısaca Neler Öğrendik?
1. İrade Değil, Kimlik Değişimi
Yalnızca davranışlarını değiştirmeye çalışırsan bir süre sonra eski haline dönersin.
Asıl mesele, o davranışları doğal olarak yapan birine dönüşmektir.
2. Gizli Amaçları Fark Etmek
Her davranışın bir amacı vardır.
Erteleme bile seni yargılanmaktan, başarısız görünmekten veya belirsizlikten koruyor olabilir.
3. Karşı Vizyonun Gücü
Yalnızca ne istediğini değil, neyi asla istemediğini de bilmelisin.
Değişmezsen yaşayacağın hayatı net görmek güçlü bir motivasyon yaratır.
4. Geri Bildirim Döngüsü
Hedef belirle.
Harekete geç.
Sonucu gözlemle.
Yönünü düzelt.
Tekrar dene.
5. Hayatı Oyunlaştırmak
- Vizyon: Oyunu kazanma şeklin.
- Karşı vizyon: Kaybetme senaryon.
- Bir yıllık hedef: Ana görev.
- Bir aylık proje: Büyük bölüm.
- Günlük işler: Küçük görevler.
- Sınırlar: Oyunun kuralları.
Çünkü seni istediğin hayattan uzak tutan en büyük engel şartların olmayabilir.
Belki de yalnızca olduğunu sandığın kişidir.
“Seni istediğin hayattan alıkoyan tek engel, olduğunu sandığın kişidir. Onu geride bırak.”
— Burak Gökmen Çelik